otázka  |
Odpoveď |
Co to są pierwiastki biogenne? začať sa učiť
|
|
Najważniejsze pierwiastki budujące organizmy żywe: C (węgiel), H (wodór), O (tlen), N (azot), P (fosfor), S (siarka)
|
|
|
Jaką rolę pełni węgiel (C)? začať sa učiť
|
|
Jest podstawą wszystkich związków organicznych.
|
|
|
Jaką rolę pełni wodór (H)? začať sa učiť
|
|
Współtworzy wodę i umożliwia reakcje chemiczne.
|
|
|
Jaką rolę pełni tlen (O)? začať sa učiť
|
|
Bierze udział w oddychaniu komórkowym i uzyskiwaniu energii.
|
|
|
Jaką rolę pełni azot (N)? začať sa učiť
|
|
Jest składnikiem białek i DNA.
|
|
|
Jaką rolę pełni fosfor (P)? začať sa učiť
|
|
Wchodzi w skład DNA i ATP.
|
|
|
Jaką rolę pełni siarka (S)? začať sa učiť
|
|
Występuje w niektórych białkach.
|
|
|
Jakie związki zaliczamy do organicznych? začať sa učiť
|
|
Białka, tłuszcze, cukry i kwasy nukleinowe.
|
|
|
Jakie funkcje pełnią białka? začať sa učiť
|
|
Budulcową (mięśnie), enzymatyczną (przyspiesza reakcje), transportową (pomoga przenosić stuff w organiźmie) i odpornościową (zwalcza bad guys)
|
|
|
Jakie funkcje pełnią tłuszcze? (lipidy) začať sa učiť
|
|
Zapas energii (zapas awaryjny. ciało używa tłuszczu jak nie ma jedzonka albo potrzebuje więcej energii), izolują termicznie (pomagają ciału utrzymać ciepło) i budują błony komórkowe.
|
|
|
Jakie funkcje pełnią węglowodany? (cukry) začať sa učiť
|
|
Są głównym źródłem energii (szybka energia bo od razu się trawią)
|
|
|
|
začať sa učiť
|
|
Jest rozpuszczalnikiem (transport substancji), reguluje temperaturę i bierze udział w reakcjach chemicznych.
|
|
|
Jaką rolę pełnią sole mineralne? začať sa učiť
|
|
Budują kości i zęby, regulują pracę mięśni i nerwów, wpływają na równowagę wodną. (utrzymanie odpowiedniej ilości wody w organiźmie)
|
|
|
Z czego zbudowana jest błona komórkowa? začať sa učiť
|
|
Głównie z fosfolipidów, glikolipidów i białek.
|
|
|
Co oznacza, że fosfolipidy są amfipatyczne? začať sa učiť
|
|
Mają część hydrofilową i hydrofobową.
|
|
|
Jak ustawiają się fosfolipidy w błonie? začať sa učiť
|
|
Hydrofilowe główki są skierowane do wody, a hydrofobowe ogony do siebie.
|
|
|
Dlaczego błona komórkowa jest płynna? začať sa učiť
|
|
Fosfolipidy nie są połączone na sztywno i mogą się przemieszczać.
|
|
|
Co to jest dwuwarstwa lipidowa? začať sa učiť
|
|
Dwie warstwy fosfolipidów tworzące błonę komórkową.
|
|
|
Jakie są rodzaje białek błonowych? začať sa učiť
|
|
Integralne (wewnątrz błony) i powierzchniowe (poza warstwą lipidową)
|
|
|
Jakie funkcje pełnią białka błonowe? začať sa učiť
|
|
Transportują substancje, odbierają sygnały i wzmacniają błonę.
|
|
|
Co oznacza półprzepuszczalność błony? začať sa učiť
|
|
Błona przepuszcza tylko wybrane substancje.
|
|
|
|
začať sa učiť
|
|
Warstwa cukrowa na zewnętrznej stronie błony komórkowej.
|
|
|
Jakie funkcje pełni glikokaliks? začať sa učiť
|
|
Ochronną i rozpoznawania komórek.
|
|
|
Na czym polega dyfuzja prosta? začať sa učiť
|
|
Małe cząsteczki przechodzą przez błonę zgodnie z gradientem stężeń.
|
|
|
Na czym polega dyfuzja ułatwiona? začať sa učiť
|
|
Substancje przechodzą przez białka kanałowe lub nośnikowe (są za duże żeby przejść normalnie)
|
|
|
|
začať sa učiť
|
|
dotyczy tylko wody, którą się przemieszcza, żeby wyrównać stężenia zgodnie z gradientem stężeń.
|
|
|
Na czym polega transport aktywny? začať sa učiť
|
|
Transport substancji wbrew gradientowi stężeń z użyciem ATP
|
|
|
|
začať sa učiť
|
|
Pobieranie dużych substancji do wnętrza komórki. Błona zagina się do środka, otacza substancje i wciąga ją w „pęcherzyk”
|
|
|
|
začať sa učiť
|
|
Usuwanie substancji z komórki na zewnątrz. Pęcherzyk wewnątrz komórki łączy się z błoną i uwalnia zawartość poza komórkę (jak trzeba się czegoś pozbyć albo coś wysłać)
|
|
|
Co to jest gradient stężeń? začať sa učiť
|
|
Różnica stężenia substancji między dwoma obszarami.
|
|
|
Co oznacza transport zgodny z gradientem stężeń? začať sa učiť
|
|
Ruch z miejsca o wyższym stężeniu do niższego.
|
|
|
Co oznacza transport wbrew gradientowi stężeń? začať sa učiť
|
|
Ruch z miejsca o niższym stężeniu do wyższego.
|
|
|
|
začať sa učiť
|
|
Nośnikiem energii w komórce.
|
|
|
Jaką funkcję pełni jądro komórkowe? začať sa učiť
|
|
Steruje pracą komórki i przechowuje DNA.
|
|
|
|
začať sa učiť
|
|
Luźno ułożone DNA w jądrze komórkowym.
|
|
|
|
začať sa učiť
|
|
Skondensowana forma DNA widoczna podczas podziału komórki.
|
|
|
Jaka jest różnica między chromatyną a chromosomem? začať sa učiť
|
|
To samo DNA, ale inaczej upakowane.
|
|
|
Jaką funkcję pełni jąderko? začať sa učiť
|
|
Produkuje składniki rybosomów.
|
|
|
Co dzieje się z chromatyną podczas podziału komórki? začať sa učiť
|
|
|
|
|
|
začať sa učiť
|
|
Wszystkie reakcje chemiczne zachodzące w organizmie.
|
|
|
Na czym polega anabolizm? začať sa učiť
|
|
Tworzenie dużych cząsteczek z małych przy użyciu energii.
|
|
|
Na czym polega katabolizm? začať sa učiť
|
|
Rozkład dużych cząsteczek z uwolnieniem energii.
|
|
|
Z czego zbudowane jest ATP? začať sa učiť
|
|
Z adeniny, rybozy i trzech reszt fosforanowych.
|
|
|
|
začať sa učiť
|
|
Magazynuje i przenosi energię.
|
|
|
|
začať sa učiť
|
|
Białkami przyspieszającymi reakcje chemiczne.
|
|
|
Co to jest centrum aktywne enzymu? začať sa učiť
|
|
Miejsce przyłączenia substratu.
|
|
|
|
začať sa učiť
|
|
Substancja, na którą działa enzym.
|
|
|
Na czym polega swoistość enzymatyczna? začať sa učiť
|
|
Enzym działa tylko na określony substrat lub reakcję. (bo centrum aktywne ma określony kształt i pasuje do konkretnego substratu)
|
|
|
Jak wysoka temperatura wpływa na enzymy? začať sa učiť
|
|
Zwiększa szybkość działania do pewnego momentu, potem powoduje denaturację (niszczenie struktury białek)
|
|
|
|
začať sa učiť
|
|
Każdy enzym ma optymalne pH działania.
|
|
|
Co to jest inhibitor kompetencyjny? začať sa učiť
|
|
Substancja blokująca centrum aktywne enzymu.
|
|
|
Co to jest inhibitor niekompetencyjny? začať sa učiť
|
|
Substancja zmieniająca kształt centrum aktywnego.
|
|
|
Co to jest oddychanie komórkowe? začať sa učiť
|
|
Proces uzyskiwania energii z substancji odżywczych.
|
|
|
Gdzie zachodzi oddychanie tlenowe? začať sa učiť
|
|
|
|
|
Jakie są produkty oddychania tlenowego? začať sa učiť
|
|
ATP, dwutlenek węgla i woda.
|
|
|
Czym różni się oddychanie tlenowe od fermentacji? začať sa učiť
|
|
Oddychanie wymaga tlenu i daje więcej energii, fermentacja nie wymaga tlenu i daje mniej energii.
|
|
|
Jaką rolę pełnią mitochondria? začať sa učiť
|
|
|
|
|
Co to jest cykl komórkowy? začať sa učiť
|
|
Okres od jednego podziału komórki do następnego.
|
|
|
Jakie są główne fazy cyklu komórkowego? začať sa učiť
|
|
|
|
|
Co dzieje się podczas interfazy? začať sa učiť
|
|
Komórka rośnie, wykonuje funkcje i kopiuje DNA.
|
|
|
|
začať sa učiť
|
|
Powstają dwie identyczne komórki potomne.
|
|
|
|
začať sa učiť
|
|
Wzrost, regeneracja i wymiana komórek.
|
|
|
Jakie komórki dzielą się mitotycznie? začať sa učiť
|
|
Komórki skóry, nabłonka i szpiku kostnego.
|
|
|
|
začať sa učiť
|
|
Powstają komórki o zredukowanej liczbie chromosomów.
|
|
|
Jaka jest główna różnica między mitozą a mejozą? začať sa učiť
|
|
Mitoza daje identyczne komórki, mejoza zmniejsza liczbę chromosomów o połowę.
|
|
|
|
začať sa učiť
|
|
związki chemiczne co zawierają węgiel
|
|
|
|
začať sa učiť
|
|
substancja z wielu pierwiastków
|
|
|
|
začať sa učiť
|
|
Lipoproteiny i glikoproteiny
|
|
|
|
začať sa učiť
|
|
Białka połączone z lipidami
|
|
|
Białka połączone z resztą cukrową začať sa učiť
|
|
|
|
|
|
začať sa učiť
|
|
bez nakładu energii (chillówa), zgodnie z gradientem stężeń
|
|
|
|
začať sa učiť
|
|
tworzenie białek, wzrost mięśni, fotosynteza
|
|
|
|
začať sa učiť
|
|
rozkładanie jedzenia na energię
|
|
|
|
začať sa učiť
|
|
część białkowa i centrum aktywne
|
|
|
|
začať sa učiť
|
|
Niekontrolowany rozrost komórek organizmu.
|
|
|
Dlaczego powstają nowotwory? začať sa učiť
|
|
Przez mutacje DNA zaburzające kontrolę podziałów komórkowych.
|
|
|
Jakie czynniki zwiększają ryzyko nowotworów? začať sa učiť
|
|
Promieniowanie UV, papierosy, alkohol, predyspozycje genetyczne.
|
|
|
Czym różni się komórka nowotworowa od zdrowej? začať sa učiť
|
|
Dzieli się niekontrolowanie i nie reaguje prawidłowo na sygnały organizmu.
|
|
|
|
začať sa učiť
|
|
Programowana śmierć komórki.
|
|
|
Dlaczego apoptoza jest ważna? začať sa učiť
|
|
Usuwa uszkodzone lub niepotrzebne komórki.
|
|
|
Kiedy apoptoza jest potrzebna? začať sa učiť
|
|
Podczas rozwoju organizmu, usuwania uszkodzonych komórek i ochrony przed nowotworami.
|
|
|
Jak nowotwory omijają apoptozę? začať sa učiť
|
|
Komórki nowotworowe tracą zdolność do programowanej śmierci.
|
|
|
|
začať sa učiť
|
|
Czynniki powodujące mutacje DNA.
|
|
|
Jakie są przykłady mutagenów? začať sa učiť
|
|
Promieniowanie UV, dym papierosowy i niektóre substancje chemiczne.
|
|
|
Rozprzestrzenianie się komórek nowotworowych do innych części organizmu. začať sa učiť
|
|
|
|
|
Dlaczego komórki nowotworowe są groźne? začať sa učiť
|
|
Zaburzają działanie tkanek i zużywają zasoby organizmu.
|
|
|
Jak organizm chroni się przed nowotworami? začať sa učiť
|
|
Naprawia DNA i usuwa uszkodzone komórki przez apoptozę.
|
|
|
